Kiểm Kê Khí Nhà Kính – Nền Móng Cho Sự Tham Gia Của Doanh Nghiệp Vào Thị Trường Các-bon

Kết quả kiểm kê khí nhà kính hiện là một trong những căn cứ quan trọng nhất để doanh nghiệp được phân bổ hạn ngạch phát thải hằng năm và chính thức tham gia thị trường các-bon trong nước.

Yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp

Kiểm kê khí nhà kính là hoạt động thu thập dữ liệu, đo đạc và tính toán tổng lượng phát thải hoặc hấp thụ khí nhà kính của từng cơ sở trong một năm. Tại Việt Nam, quy trình và phương pháp kiểm kê đã được cơ quan quản lý ban hành thống nhất, là yêu cầu bắt buộc đối với các doanh nghiệp khi tham gia thị trường các-bon.

Ảnh minh họa

Tháng 8/2024, Thủ tướng Chính phủ ban hành danh mục cập nhật các lĩnh vực và cơ sở phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính. Theo đó, 2.166 cơ sở thuộc các lĩnh vực như nhà máy nhiệt điện, cơ sở sản xuất công nghiệp, doanh nghiệp vận tải, tòa nhà thương mại và đơn vị xử lý chất thải có mức phát thải từ 3.000 tấn CO₂ tương đương trở lên hoặc mức tiêu thụ năng lượng từ 1.000 tấn dầu tương đương (TOE) trở lên đều thuộc diện bắt buộc kiểm kê. Kết quả kiểm kê là căn cứ quan trọng để xác định hạn ngạch phát thải cho từng ngành và từng cơ sở.

Theo Nghị định 119/2025/NĐ-CP, lộ trình phân bổ hạn ngạch phát thải được chia thành ba giai đoạn chính, kèm theo giai đoạn thí điểm trong giai đoạn 2025–2026. Trong giai đoạn đầu, khoảng 100 cơ sở có mức phát thải lớn nhất thuộc các ngành nhiệt điện, xi măng và thép sẽ được ưu tiên thực hiện kiểm kê và phân bổ hạn ngạch.

Trên cơ sở tổng hạn ngạch phát thải do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương và Bộ Xây dựng đề xuất phương án phân bổ hạn ngạch cho từng cơ sở trong hai năm thí điểm 2025–2026. Ở các giai đoạn tiếp theo (2027–2028 và 2029–2030), việc đề xuất và công bố danh sách phân bổ sẽ tiếp tục được các bộ, ngành thực hiện theo quy định.

Theo Cục Biến đổi khí hậu, kiểm kê khí nhà kính không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn chịu tác động từ yêu cầu hội nhập quốc tế, các cam kết trong hiệp định thương mại và sự hình thành thị trường các-bon trong nước. Đồng thời, áp lực cạnh tranh và bài toán tối ưu chi phí cũng buộc doanh nghiệp phải coi kiểm kê là một công cụ quản trị rủi ro, góp phần định hướng chiến lược phát triển trong bối cảnh chuyển dịch sang nền kinh tế phát thải thấp.

Doanh nghiệp cần chủ động, cơ quan quản lý cần đồng hành

Mặc dù các bộ, ngành đã triển khai nhiều chương trình tập huấn và hỗ trợ kỹ thuật, kiểm kê khí nhà kính vẫn là nội dung mới đối với phần lớn doanh nghiệp trong nước. Nhìn chung, nhận thức và hiểu biết về quy định, quy trình cũng như các yêu cầu kỹ thuật liên quan đến kiểm kê và giảm phát thải còn nhiều hạn chế.

Theo bà Trần Thị Ngọc Anh, đại diện Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ), trong quá trình hướng dẫn và thẩm tra, nhiều doanh nghiệp thường mắc các sai sót như bỏ sót nguồn phát thải trực tiếp từ hệ thống xử lý nước thải hoặc môi chất lạnh bị rò rỉ; loại trừ nguồn phát thải gián tiếp nhưng không có giải trình phù hợp; thu thập dữ liệu chưa đầy đủ hoặc thiếu chính xác; áp dụng chưa đúng hệ số phát thải. Bên cạnh đó, do phạm vi thẩm tra rộng và nguồn phát thải phức tạp, cơ quan thẩm tra đôi khi gặp khó khăn trong việc rà soát toàn diện, ảnh hưởng đến chất lượng kết quả kiểm kê.

Đối với các cơ sở phát thải lớn, việc chủ động hoàn thiện hệ thống dữ liệu, áp dụng đúng phương pháp đo lường và rà soát đầy đủ các nguồn phát thải trực tiếp và gián tiếp là yếu tố then chốt nhằm bảo đảm độ chính xác. Song song đó, các cơ quan quản lý cần tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp thông qua việc ban hành hướng dẫn chuyên sâu, tăng cường đào tạo thực hành và thống nhất hóa các tài liệu kỹ thuật. Đây không chỉ là điều kiện để doanh nghiệp tuân thủ quy định pháp luật mà còn giúp họ tận dụng hiệu quả các cơ hội từ thị trường các-bon đang từng bước hình thành.